Czy na Zanzibarze są rekiny? Gatunki i bezpieczne spotkania

Czy podczas kąpieli na Zanzibarze można spotkać rekina i czy taka perspektywa powinna niepokoić? Rekiny żyją w wodach archipelagu, ale większość obserwacji dotyczy płochliwych gatunków rafowych, a nie dużych drapieżników polujących przy plażach. Wyjaśniam, jakie rekiny występują w tym regionie, gdzie najłatwiej je zobaczyć, czym różni się Zanzibar od wyspy Mafia oraz jak zaplanować bezpieczne spotkanie z dziką przyrodą.

Czy na Zanzibarze żyją rekiny

Tak, ale obraz znany z filmów przyrodniczych niewiele ma wspólnego z typowym urlopem na Zanzibarze. Rekiny są częścią ekosystemu Oceanu Indyjskiego, jednak większość z nich trzyma się raf, spadków dna i głębszych wód, a nie zatłoczonych kąpielisk.

Najważniejsze znaczenie ma tu środowisko. Zdrowa rafa dostarcza ryb, skorupiaków i kryjówek, dlatego przy takich miejscach można trafić na niewielkie rekiny rafowe. Według informacji Chumbe Island Zanzibar na tamtejszym obszarze chronionym występują między innymi rekiny czarnopłetwe, białopłetwe oraz rekiny wąsate.

Nie oznacza to, że podczas każdego snorkelingu zobaczysz płetwę. Rekin nie jest gwarantowanym punktem programu, tylko dzikim zwierzęciem, które pojawia się wtedy, gdy pozwalają na to warunki, pora dnia, przypływ i dostępność pokarmu. Ja właśnie tak podchodzę do takich wyjazdów, bo oczekiwanie pewnego spotkania często prowadzi do presji na zwierzęta i rozczarowania turysty.

Jakie gatunki można spotkać

• Rekin czarnopłetwy rafowy ma charakterystyczne ciemne zakończenia płetw i zwykle unika ludzi. Dorosłe osobniki mogą osiągać około 1,3 metra długości.
• Rekin białopłetwy rafowy często odpoczywa przy dnie, w szczelinach rafy. Jest bardziej aktywny po zmroku, dlatego spotkanie z nim podczas dziennego snorkelingu nie jest oczywiste.
• Rekin wąsaty, nazywany też rekinem pielęgnicowatym, prowadzi spokojny, przydenny tryb życia. Jego wąsiki pomagają wyszukiwać pokarm w piasku i przy rafie.

Lista nie jest zamknięta, ponieważ w głębszych wodach Tanzanii występują także inne gatunki. Dla osoby spędzającej wakacje na wyspie ważniejsze od zapamiętania nazw jest to, że rekiny rafowe zwykle nie szukają kontaktu z człowiekiem i są znacznie mniej imponujące rozmiarem niż rekiny pelagiczne.

Gdzie na Zanzibarze jest największa szansa na obserwację

Najlepsze warunki zapewniają miejsca, w których zachowała się rafa i ograniczono intensywne połowy. Dobrym przykładem jest Chumbe Island, prywatny obszar chroniony położony niedaleko Stone Town. Płytka rafa pozwala tam obserwować wiele gatunków podczas snorkelingu, choć obecność rekina nadal zależy od dnia i konkretnego fragmentu wybrzeża.

Popularne są również wyprawy w okolice atolu Mnemba oraz raf przy północno-wschodnim wybrzeżu Ungui. To przede wszystkim miejsca do oglądania koralowców, żółwi i ryb rafowych. Rekin może się pojawić, ale operator, który obiecuje go na każdej łodzi, budzi moje wątpliwości.

Na ostateczne wrażenia mocno wpływają pływy i przejrzystość wody. Zanzibar ma silne różnice poziomu morza, a przy odpływie rafa może stać się zbyt płytka do wygodnego pływania. Dlatego przed wycieczką pytam operatora nie tylko o rekiny, lecz także o fazę pływu, stan morza i realną głębokość trasy.

Rekin wielorybi to przede wszystkim Mafia, nie Zanzibar

Najczęstsze nieporozumienie dotyczy rekina wielorybiego. To największa ryba świata, żywiąca się głównie planktonem i drobnymi organizmami, więc nie stanowi typowego zagrożenia dla snorkelujących. Może osiągać około 12 metrów długości, ale jego spokojny sposób odżywiania nie przypomina polowania charakterystycznego dla dużych rekinów drapieżnych.

Najbardziej znane miejsce obserwacji w Tanzanii znajduje się przy wyspie Mafia, na południe od głównej części archipelagu Zanzibar. Badania opublikowane w czasopiśmie „Frontiers in Marine Science” wskazują, że rekiny wielorybie są tam najłatwiejsze do zauważenia zwykle od października do lutego, gdy żerują bliżej powierzchni.

Poza tym okresem nie można po prostu uznać, że zwierząt nie ma. Część z nich przemieszcza się dalej od brzegu i głębiej, przez co stają się mniej widoczne. Z praktycznego punktu widzenia oznacza to, że osoba marząca właśnie o rekinie wielorybim powinna zaplanować osobny wyjazd na Mafię, zamiast liczyć na przypadkową wycieczkę z Ungui.

W sezonie obserwacji trzeba też liczyć się z większą liczbą łodzi. Dlatego wybieram operatora, który ogranicza czas spędzany przy jednym zwierzęciu, nie podpływa zbyt blisko i nie próbuje zaganiać rekina w stronę turystów. Dobre zdjęcie nie jest warte stresowania zwierzęcia.

Czy pływanie na Zanzibarze jest bezpieczne

Ryzyko przypadkowego spotkania z agresywnym rekinem przy popularnej plaży jest bardzo niskie. Nie używałbym jednak słowa „zero”, ponieważ morze nigdy nie daje takiej gwarancji. Znacznie częściej problemem bywają silne prądy, łodzie, ostre fragmenty rafy, jeżowce i gwałtowna zmiana poziomu wody.

Podczas snorkelingu trzymam się kilku prostych reguł. Pływam w grupie, respektuję flagi i polecenia przewodnika, nie wchodzę do wody przy złej widoczności i nie oddalam się od łodzi bez uzgodnienia. Buty do wody są na Zanzibarze praktyczniejsze niż dodatkowe zabezpieczenia związane z rekinami, szczególnie przy kamienistym dnie i odpływie.

• Nie pływaj samotnie w miejscach, których nie znasz.
• Nie wchodź do wody o zmierzchu i po zmroku bez wyraźnej zgody lokalnego przewodnika.
• Nie wchodź między ryby, gdy w pobliżu ktoś łowi lub czyści połów.
• Nie dotykaj rekina, nawet jeśli zachowuje się spokojnie.
• Nie karm zwierząt i nie próbuj zwabiać ich jedzeniem.
• Zachowaj dystans od rafy, aby jej nie niszczyć płetwami ani rękami.

Jeżeli zobaczysz rekina, najlepszą reakcją jest spokój i ograniczenie ruchów. Nie gonisz go, nie zastępujesz drogi ucieczki i nie próbujesz podpływać od góry. Krótka obserwacja z dystansu jest bezpieczniejsza dla obu stron niż pogoń za idealnym kadrem.

Jak wybrać odpowiedzialną wycieczkę z obserwacją rekinów

Przy wyborze rejsu nie kieruję się samym hasłem „swimming with sharks”. Najpierw sprawdzam, czy organizator mówi o konkretnym gatunku, czy podaje realistyczną informację o szansie spotkania oraz czy wyjaśnia zasady zachowania w wodzie.

Przeczytaj również: Krokodyl krótkopyski - najmniejszy krokodyl Afryki. Jak go odkryć?

Na co zwrócić uwagę przed rezerwacją

• Mała grupa oznacza mniejszy tłok przy rafie i łatwiejszą kontrolę nad zachowaniem uczestników.
• Operator powinien używać kamizelek lub innego sprzętu adekwatnego do umiejętności uczestników.
• Przewodnik musi znać pływy, lokalne prądy i procedurę powrotu na łódź.
• Program nie powinien obejmować karmienia, dotykania ani blokowania drogi zwierzętom.
• Firma powinna jasno powiedzieć, że obserwacja nie jest gwarantowana.

Jeśli oferta obiecuje „pewnego rekina” i pokazuje zdjęcia zwierząt podpływających do karmiących je turystów, traktuję to jako sygnał ostrzegawczy. Taki model może zmieniać naturalne zachowanie zwierząt i zwiększać ryzyko kolizji między łodzią, człowiekiem a zwierzęciem.

Na spokojny snorkeling najlepiej przeznaczyć poranek, kiedy wiatr bywa słabszy, a widoczność często jest lepsza. Nie jest to sztywna reguła, dlatego lokalna prognoza i doświadczenie przewodnika są ważniejsze niż gotowy opis wycieczki w katalogu.

Najlepsza pamiątka z podwodnego safari nie musi być fotografią

Rekiny na Zanzibarze są ważne nie dlatego, że gwarantują emocjonujące zdjęcie, lecz dlatego, że pokazują kondycję całego ekosystemu. Ich obecność przy zdrowej rafie mówi coś o dostępności pokarmu, liczbie ryb i skuteczności ochrony danego obszaru.

Jeżeli zależy Ci na konkretnym spotkaniu, rozdziel oczekiwania. Na Ungui wybierz snorkeling i nurkowanie przy rafach, a na rekina wielorybiego zaplanuj sezonowy wyjazd na Mafię. Taki plan jest uczciwszy, spokojniejszy i daje większą szansę na doświadczenie przyrody bez podporządkowywania jej turystycznemu programowi.

Najrozsądniejsza zasada brzmi prosto: obserwuj, nie dotykaj, nie karm i pozwól zwierzęciu odpłynąć. Dzięki temu spotkanie z rekinem pozostaje częścią dzikiej przyrody, a nie kolejnym widowiskiem urządzonym kosztem morza.